تشخیص و درمان زانوی ضربدری

 knock knees =  genu valgum

سوال یکی از خوانندگان محترم :

برای درمان حالت ضربدری خفیف زانو چکار باید کرد؟
آیا در دراز مدت این ضربدری بودن میتونه مشکل ساز بشه؟
من 22 سالمه و وقتی زیاد راه میرم و یا ورزش میکنم زانوم از یه نقطه متمرکز تیر میکشه
دکتر هم رفتم ولی جواب قطعی ندادن
فقط گفتن شنا کنم
لطفا راهنماییم کنید
منکه فعالیتم زیاده ممکنه باعث شدید شدن حالت ضربدری بشه؟

                         پا ضربدری یا ژنوالگوم از جمله اختلالات مربوط به زانو می باشد که در آن استخوانهای ران و ساق پا در یک امتداد نیستند و انتهای ساق پا نسبت به زانو بیرون قرار گرفته است . این مشکل بعد از 10 سالگی نیاز به درمان دارد . بدلیل اینکه استخوانها در امتدادهم نیستند فشار وارد شده بر روی مفصل زانو به صورت یکنواخت پخش نمی شود . به همین دلیل فشار بر قسمتی از زانو بیشتر خواد بود . همین امر سبب می شود با گذشت زمان مفصل زانو دچار آسیب شود . به همین دلیل توصیه می شود در صورت وجود این مشکل و ناهنجاری آنرا درمان کرد .درمان این مشکل از طریق جراحی صورت می گیرد.

               ژنووالگوم، زانوی برون گرد، پای x یا Knock Knee (والگوس بیش از حد) نوعی اختلال در راستای طبیعی ساق پا است، که در آن مچ پاها از یکدیگر فاصله پیدا کرده ولی زانوها به هم چسبیده اند. در این اختلال زاویه درشت نی- رانی از ۱۶۵ درجه کمتر گشته و بالطبع زاویه Q افزایش می یابد. ضربدری بودن زانو ها در ۲تا ۶ سالگی به طور شایع در کودکان دیده می شود و حداکثر میزان شیوع آن در ۳ تا ۴ سالگی است.

             به طور عادی این وضعیت در کودکان به دلیل رشد تا ۱۰ سالگی بهبود می یابد، این عارضه بیشتر در کودکان چاق دیده می شود. این عارضه می تواند مانند عارضه زانوی پرانتزی، ساختاری یا وضعیتی باشد. نوع ساختاری آن با چرخش داخلی ران، پرونیشن پاها و انحراف ران به جلو همراه می باشد. زانوی ضربدری وضعیتی در اثر ترکیب چرخش خارجی ران ها، سوپینیشن پاها و هایپر اکستنشن زانو ایجاد می گردد. در این اختلال به علت زاویه داخلی ران و ساق پا، خط اعمال وزن به سمت بیرون از مرکز مفصل زانو انتقال می یابد.

روش اندازه گیری زانوی ضربدری

                فرد بدون کفش و جوراب در حالی که زانو و ران های وی دیده می شود و بدون هیچ گونه انقباض در عضلات ناحیه ران می ایستد. برای اندازه گیری ژنووالگوم (والگوس) زانو ها، آنها باید در حالت اکستنشن کامل قرار داد، به صورتی که استخوان کشگک زانوها هر به سمت جلو و روبرو نگاه کنند. سپس فاصله بین دو قوزک داخلی مچ پا از طریق متر نواری، خط کش یا کولیس اندازه گیری و ثبت می شود.

               باید ذکر کرد که روش دقیق اندازه گیری اختلال های ژنوواروم و ژنووالگوم از طریق اندازه گیری زاویه  رانی- درشت نئی (Tibial Femoral Angle) بر روی عکس های X-ray گرفته شده از پا امکان پذیر می باشد.

در برخی از متون  حرکات اصلاحی، این عارضه به ۴ درجه تقسیم شده است.

۱-  درجه ۱ فاصله میان دو قوزک داخلی از ۵/۲ سانتی متر کمتر .

۲- درجه ۲ فاصله میان دو قوزک داخلی بین ۵ -  ۵/۲ سانتی متر .

۳- درجه ۳ فاصله میان دو قوزک داخلی بین ۵/۷ -  ۵ سانتی متر .

۴- درجه ۴ فاصله میان دو قوزک داخلی از ۵/۷ سانتی متر بیشتر .

نشانه ها و علائم:

۱- نزدیک شدن زانو ها به خط میانی بدن .

۲-  دور شدن قوزک داخلی از یکدیگر .

۳-  کوتاهی تاندون آشیل .

۴-  تمایل کشگک ها به خارج و احتمال بروز نیمه دررفتگی آن .

۵-  سائیده شدن زانو ها به یکدیگر به هنگام راه رفتن .

۶-  خستگی زود رس به هنگام راه رفتن و دویدن .

۷-  درد پشت ساق و جلوی ران .

۸-  کوتاهی قد .

۹-  آرتروز زود رس زانو .

۱۰- بروز عوارض ثانویه، مانند عارضه کف پای صاف .

۱۱-  افزایش وزن .

۱۲- سائیدگی بیش از حد کناره داخلی کفش .

۱۳- راه رفتن با پاهای چرخیده به خارج و گاه به  طور عکس با پنجه های چرخیده به داخل

ملاحضات اصلاحی و درمانی .

- ارائه حرکات تقویتی برای عضلات جانب داخلی ساق و ران مانند، عضلات راست داخلی، نیمه غشایی و نیمه وتری و عضلات درشت نئی قدامی و خلفی .

الف) تقویت عضله ی راست داخلی :

شت به دیوار کرده و حدود ۳۰ سانتیمتر با دیوار فاصله بگیرید و از پشت به دیوار تکیه دهید و زانوی خود را ۲۰ تا ۳۰ درجه خم کنید . یک توپ فوتبال را بین دو زانوی خود قرار دهید . حال تو را بمدت ۱۰ ثانیه بین دو زانوی خود بفشارید . این فشردن را ۱۰ - ۸ بار تکرار کنید .

بهتر است این تمرین را ۳ بار در روز انجام دهید .

ب) تقویت و کشش عضلات همسترینگ :

برای این کار به پشت دراز بکشید و. مانند شکل  دستها را در کنار بدن قرار داده و کف دستان را به زمین بچسبانید و باسن و کمنر را بلند کنید . 10 ثانیه نگه دارید و به حائلت اول باز گردید .

برای کشش هم می توانید از یک باند استفاده کنید ( شکل پایین ) .

- ارائه حرکات کشش برای عضلات جانب خارجی ساق و ران، مانند عضلات دوسر رانی، کشنده پهن نیام و عضلات نازک نئی .

برا ی این منظور  مانند شکل به پهلو داری بکشید و پای بالایی را روی صندلی بگذارید و پای پایینی را بالا بیاورید تا عضلات خارجی ران و ساق کشیده شود .

اگر صندلی نداشته باشید می توانید مانند شکل پایین ، پای بالایی را خم کنید و راهد را برای بلند کردن پای زیرین فراهم نمایید .

- ارائه حرکات کششی برای کپسول ناحیه خارجی زانو، ناحیه خارجی مچ پا و لیگامنت های جانب خارجی زانو و مچ پا .

- پرهیز از نشستن به صورت قورباغه ای .

- پرهیز از حرکات پرشی عمودی و کنترل و تقسیم فشار به هنگام فرود در اینگونه پرش ها .

در کوردکان باید چکمه هی ویژه که دارای ساق داخلی به ارتفاع ۸/۳ اینچ بوده و این ساق به سمت قدام اشنه ادامه یدا کرده است .

در موارد شدید توسط عمل جراحی osteotomy استئوتومی یک قسمت گوه ای شکل از بالای کندیل داخلی استخوان ران بر می دارند .

درمان فیزیوتراپی بعد از جراحی استئوتومی :

۱- موبیلیزیشن مداوم و ملایم در بخش اصلی درمان .

۲- مدالیته گرمایی در محل درد .

۳- تمرینات تقویت برای عضلات کوآدری سس و همسترینگ و گلوتئوس ( روی ران - پشت ران - باسن ) .

4- زمانی که بیمار قادر به راه رفتن شد ، باید تمرینات اصلاحی تعادلی و ایستادن و انتقال وزن و نیز راه رفتن تجویز گردد .

تذکر: برای اصلاح این ناهنجاری و سایر ناهنجاری ها حتما با یک متخصص در این زمینه مشورت نمایید زیرا در طراحی یک برنامه اصلاحی برای افراد ملاحظات متعددی باید لحاظ شود .

منابع:

- دانشمندی، حسن، قراخانلو، رضا، علیزاده، حسین، حرکات اصلاحی؛ انتشارات سمت؛ ۱۳۸۷

- رجبی، رضا، صمدی، هادی، راهنمای آزمایشگاه حرکات اصلاحی؛ اتشارات دانشگاه تهران؛۱۳۸۷

- کندال و همکاران، بررسی و ارزیابی عملکرد عضلات؛ ترجمه سرمدی، علیرضا، حاج قنبری، بهاره؛ انتشارات سرمدی؛ ۱۳۸۲